«4 βήματα εμπρός, σύντροφοι και συντρόφΙΣΣΕΣ της Νεολαίας»
Πως φτάσαμε στις πλατείες

Το πλαίσιο 1999-2008

Θα ήθελα να ξεκινήσω με κάποια γεγονότα προ του 2010 γιατί είναι και το πρώτο πάνελ και θεωρώ ότι σχετίζονται και με τις συζητήσεις που θα ακολουθήσουν. H 1999-2008 είναι μία δεκαετία την οποία ούτε η αριστερά έχει συζητήσει, ούτε ακαδημαϊκά έχει συζητηθεί, αλλά νομίζω ότι έχει κάποια χαρακτηριστικά που μας πάνε στο 2010.

Κατά την περίοδο 1999–2008 απουσιάζει μια ευρύτερη κοινωνική συμφωνία αναφορικά με τις συνεχιζόμενες προσπάθειες νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές συναντούν έντονες αντιστάσεις, καθώς προσκρούουν στα υλικά και θεσμικά κεκτημένα της Μεταπολίτευσης, τα οποία εξακολουθούν να λειτουργούν ως σημείο αναφοράς και διεκδίκησης παράλληλα με κάποια σπαράγματα νέου ρεπερτορίου δράσης.

Η συστηματική νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση του κράτους έχει ξεκινήσει ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 με το αφήγημα του «εξευρωπαϊσμού», εντείνεται κατά τη φάση του «εκσυγχρονισμού» και βαθαίνει με τη λογική της «διακυβέρνησης». Όλες οι κυβερνήσεις από τη δεκαετία του 1990 κι έπειτα προωθούν με συνέπεια πολιτικές αναδιάρθρωσης με αιχμές την παιδεία, το δημόσιο και το ασφαλιστικό σύστημα. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των πολιτικών συνοδεύεται από αμηχανία ως προς την κατεύθυνση και τις στρατηγικές εφαρμογής τους, ενώ οι κοινωνικές αντιστάσεις λειτουργούν ως φραγμός στα σχέδιά τους.

Οι αντιστάσεις αυτές παίρνουν συγκεκριμένη μορφή σε μια σειρά χαρακτηριστικών κοινωνικών αγώνων. Στην περίπτωση του ΑΣΕΠ εκπαιδευτικών, οι κινητοποιήσεις υπήρξαν μαζικές και δυναμικές, καθώς σηματοδοτούν την είσοδο της επισφάλειας στο δημόσιο τομέα με τόσο ευρεία έκταση. Στο πεδίο της παιδείας αποτυπώνονται εντονότατες αντιφάσεις: από τη μία, εντατικοποίηση και αυστηροποίηση των εξεταστικών μηχανισμών (με πανελλαδικές σε όλα τα μαθήματα και αποκλεισμό εισόδου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση), και από την άλλη, άνοιγμα νέων τμημάτων στην περιφέρεια, φανερώνοντας τη διπλή και συχνά αντιφατική λογική του ελληνικού αστισμού. Στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα επιχειρείται η αναθεώρηση του άρθρου 16, μία προσπάθεια μερίδας του ελληνικού αστισμού και του πολιτικού της προσωπικού που πυροδοτεί νέες κινητοποιήσεις και κοινωνικές συσπειρώσεις.

Στο ασφαλιστικό – η απόπειρα μεταρρύθμισης με το νομοσχέδιο Γιαννίτση, εδώ θα πρέπει να επιμείνουμε ξανά στην Αριστερά για το πως έρχεται και το τι συνέβαινε τότε στην Ευρώπη – τύπου τριφασικού μοντέλου στα πρότυπα της Χιλής – προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις, με μαζικές κινητοποιήσεις από τον κόσμο της εργασίας και της νεολαίας. Οι αγώνες αυτοί λειτουργούν όχι μόνο ως εμπόδια στις επιδιωκόμενες πολιτικές, αλλά και ως πολιτικό παράγωγο μιας κοινωνίας που, παρά τις διαβρωτικές πιέσεις του νεοφιλελευθερισμού, διατηρεί ενεργά αντανακλαστικά υπεράσπισης κεκτημένων της Μεταπολίτευσης.

Σε αυτό το σημείο θέλω να πω ότι η έννοια της κρίσης, σε σπαράγματα αναγνώσεων υπάρχουν ήδη στις αναλύσεις για το νεοφιλελευθερισμό από το 2000-2001 μαζί με τις διεργασίες των Παγκόσμιου και Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ.

Παράλληλα με τις πολιτικές αναδιάρθρωσης, η ελληνική κοινωνία βιώνει καθοριστικά γεγονότα που επηρεάζουν τόσο τη δημόσια σφαίρα όσο και τις δυναμικές των κοινωνικών κινημάτων. Ο σεισμός του 1999, το σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου επί Σημίτη, Σάμινα και οι καταστροφικές πυρκαγιές κατά τη διακυβέρνηση Καραμανλή εντείνουν το αίσθημα αβεβαιότητας και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Την ίδια περίοδο, παρατηρείται έντονη κινηματική δραστηριότητα, με αιχμή τις αντιστάσεις απέναντι στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Χαρακτηριστικές είναι οι εμβληματικές κινητοποιήσεις στην αντισύνοδο της Θεσσαλονίκης το 2003 και στη μαζική διαδήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ στην Αθήνα το 2006.

Επιπλέον, κοινωνικά κινήματα αναπτύσσονται ενάντια στην εκτροπή του Αχελώου, υπέρ της υπεράσπισης των ελεύθερων δημόσιων χώρων, αλλά και με αιχμές τα εκπαιδευτικά ζητήματα, όπως η αναθεώρηση του άρθρου 16 και ο νόμος Γιαννάκου. Όλα αυτά τα κινήματα κορυφώνονται με τον Δεκέμβρη του 2008, όπου μία ολόκληρη νεολαία βιώνει ήδη το τέλμα μίας εντατικοποιημένης καθημερινότητας, με ένα αίσθημα αβεβαιότητας για μέλλον και ορατές πλέον τις αυταρχικές πολιτικές του κράτους. Συνολικά, τα γεγονότα και οι κινητοποιήσεις αυτής της περιόδου αποτυπώνουν τη σταδιακή θεσμοθέτηση της εντατικοποίησης τόσο της εκπαίδευσης όσο και της εργασίας, η οποία επιχειρείται να επιβληθεί εν μέσω κοινωνικών εντάσεων, κρίσεων και αντιστάσεων.

Γιατί Νεολαία

Γιατί, λοιπόν, να σταθούμε στη νεολαία; Να ξεκαθαρίσω ότι δεν υιοθετώ μία λογική «πρωτοπορίας» – άλλωστε, ιστορικά δεν ήταν πάντα η νεολαία στην πρώτη γραμμή των αγώνων. Αυτό αλλάζει από το ’68 και μετά. Όμως, σήμερα η νεολαία βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο των πολιτικών: και ως νυν, και κυρίως ως μελλοντικοί εργαζόμενοι.

Αν σκεφτούμε τις αλλαγές στην εκπαίδευση, από την εποχή του Αρσένη, βλέπουμε πως δεν επηρέασαν μόνο τους τότε εκπαιδευτικούς (οι οποίοι πολλοί από αυτούς με σημερινά δεδομένα εντάσσονταν σε μία λογικοί νέων εργαζομένων) – προετοίμαζαν ένα νέο μοντέλο για τους/ις επόμενους/ες. Το ίδιο ισχύει και με το ασφαλιστικό Γιαννίτση: ναι, προκάλεσε αντιδράσεις από τον κόσμο της εργασίας τότε, αλλά στην πραγματικότητα «κοίταζε» προς τις επόμενες γενιές.

Και στην εκπαίδευση ξανά – Γιαννάκου, αναθεώρηση άρθρου 16, Διαμαντοπούλου, Αρβανιτόπουλος: όλες οι παρεμβάσεις είχαν κοινό στόχο την εντατικοποίηση, την πειθάρχηση, την αποσύνδεση της εκπαίδευσης από οποιαδήποτε έννοια κοινωνικής κινητικότητας. Φυσικά, όλα αυτά συσσωρεύονται και εκρήγνυνται στον Δεκέμβρη του 2008.

Και μετά; Από το 2010 και μετά, βλέπουμε το φαινόμενο του brain drain – της μαζικής μετανάστευσης νέων. Χιλιάδες νέοι/ες άνθρωποι αναγκάζονται να φύγουν.

Άρα, η νεολαία μας αφορά γιατί είναι εκεί που αποτυπώνονται πιο καθαρά οι κατευθύνσεις των από πάνω.

3 βήματα πίσω και 1 εμπρός

Ο τίτλος: 4 βήματα μπρος, αναφέρεται στα 4 πεδία ανάπτυξης κοινωνικών αντιστάσεων και συστηματικής εμπλοκής με τους από κάτω. Ωστόσο, 10 χρόνια μετά το 2015 μπορούμε να πούμε ότι ένα κίνημα έχει προχωρήσει και ανθίσει, ενώ τα υπόλοιπα χαρακτηρίζονται από σημεία οπισθοχώρησης τόσο από τα κεκτημένα όσο και από το ρεπερτόριο δράσης. Το φεμινιστικό, λοιπόν, κίνημα αποτέλεσε εκείνο το «ένα βήμα εμπρός» που όχι μόνο άντεξε, αλλά και εδραιώθηκε στα επόμενα χρόνια.

Σε όλα αυτά η Νεoλαία, ιδίως της Νεολαίας ΣΥΝ και ΣΥΡΙΖΑ, ήταν καθοριστική σε αυτή τη φάση και μπαίνει απροϋπόθετα, αντι-πρωτοποριακά και άρα αντι-σεχταριστικά – αυτά τα στοιχεία να τα βάλουμε λίγο στην κουβέντα – κι όλα αυτά διαπερνώνται από το αντιμνημονιακό.

Τα βασικά πεδία δράσης περιλάμβαναν το μεταναστευτικό, την παιδεία/φοιτητικό κίνημα, την οικολογία και τον φεμινισμό, όπως ήδη αναφέρθηκε. Το ευρύτερο αντιμνημονιακό κίνημα, θα μπορούσε να λογιστεί ως 5^ο βήμα. Είναι εκείνο το κίνημα που εναντιώνεται στα μέτρα λιτότητας και τα πακέτα συμφωνίας, και επικαθορίζει, θα μπορούσαμε να πούμε σε τελική ανάλυση και όλα τα ανωτέρω πεδία. Παρόλο που συσπείρωσε πλατιά στρώματα και διαπέρασε αρκετούς από αυτούς τους αγώνες, θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι δεν περιέγραφε ένα οραματικό πλαίσιο οργάνωσης της ζωής και της κοινωνίας για το μετέπειτα, και σίγουρα δεν συνεπάγεται βάση για μία σοσιαλιστική κατεύθυνση.

Νεολαία και πεδία παρέμβασης

Α. Ας σταχυολογήσουμε μερικά βασικά σημεία από τις παρεμβάσεις γύρω από το μεταναστευτικό:

Ξεκινάμε με την υπόθεση της Κούνεβα το 2008 που δεν τίθεται μόνο το ζήτημα της αόρατης εργασίας αλλά και οι αρχές της επισφάλειας. Πρόκειται για εκείνη την περίοδο των περιβόητων stage και voucher. Μιλάμε για τις πρώτες αποτυπωμένες μορφές επισφαλούς εργασίας που μετά μονιμοποιήθηκαν.

Έπειτα, έχουμε την Υπατία – ο ορισμός της απροϋπόθετης συμμετοχής της Νεολαίας από το πρώτο βράδυ που ερχόμαστε στο λιμάνι από τα γραφεία του Συνασπισμού – με τους 300 μετανάστες απεργούς πείνας. Και όλα αυτά περνάνε από τα ΔΣ των Σχολών και των γενικών Συνελεύσεων, είναι μία περίοδος παρέμβασης «μειοψηφικής με πλειοψηφική απεύθυνσης» από συγκεκριμένα τμήματα της σπουδάζουσας νεολαίας.  

Έπειτα, η Μανωλάδα με τους μετανάστες εργάτες γης και διαπόμπευση των οροθετικών γυναικών από τον Λοβέρδο. Όλα αυτά προσπαθούμε να τα περάσουμε μέσα από τους φοιτητικούς μας συλλόγους, ακόμη και αν κάποιες φορές λοιδορούμασταν.

Β. Στο πεδίο του φύλου, η συμβολή της Νεολαίας – και της Νεολαίας ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ – ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Υπήρχαν οργανωμένες ομάδες φύλου και στις δύο οργανώσεις, που έβαλαν στο τραπέζι νέα ζητήματα, όχι μόνο γύρω το γυναικείο, αλλά πρόκειται για μία αντίληψη όπου βλέπει από κοινού τον αγώνα γυναικών και ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας.

Ήταν από τις πρώτες φορές που στους ΦΣ και στα ΔΣ των Σχολών, προσπαθούσαμε να περάσουμε ψηφίσματα στήριξης για τα πρώτα τότε Pride, την ώρα που άλλες δυνάμεις της Αριστεράς στοχοποιούσαν και λιντσάριζαν σε κάποιες περιπτώσεις τέτοιες πρωτοβουλίες.

Αναδείχθηκαν νέα αιτήματα, υπήρξε ορατότητα και νέες επεξεργασίες για την αυτοδιάθεση του σώματος. Και όλα αυτά, με έναν νέο τρόπο παρέμβασης με φαντασία και κοινωνικό πειραματισμό, χωρίς σοβαροφάνεια.

Γ. Παιδείας, δεν ήταν μόνο το 06-07, ήταν και η εν λόγω περίοδος που χαρακτηρίζεται μάλιστα από το μνημονιακό πλαίσιο.  Δεν υπήρξε σεζόν που να μην είχαμε καταλήψεις, όπως και η ίδια συνειδητοποίησα, πριν ένα χρόνο όταν καλέστηκα να μιλήσω σε εκδήλωση του τελευταίου κάμπινγκ της Αριστερής Ενότητας. Σημαντικά σημεία αυτών των κινητοποιήσεων περιλαμβάνουν τις τρίμηνες φοιτητικές καταλήψεις ενάντια στον νόμο Διαμαντοπούλου το 2011· τις καταλήψεις διάρκειας ενάμιση μήνα κατά του «σχεδίου Αθηνά» την ακαδημαϊκή χρονιά 2012–2013· τις δίμηνες καταλήψεις σε στήριξη της απεργίας των διοικητικών υπαλλήλων το 2013–2014 – το εργατικό με το πανεκπαιδευτικό μαζί-· και, τέλος, τις καταλήψεις διάρκειας περίπου ενάμιση μήνα ενάντια στην αυταρχική διοίκηση Φορτσάκη το 2014–2015.Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί η μεγάλη απεργία των εκπαιδευτικών το 2013, η οποία αντιμετωπίστηκε με επιστράτευση από την τότε κυβέρνηση.

Μέσα σε αυτό το τοπίο αντίστασης, αναδείχθηκαν σημαντικές πολιτικές και οργανωτικές διαδικασίες: οι συνελεύσεις των τριών: φοιτητών/ριών, διοικητικών υπαλλήλων και μελών ΔΕΠ· οργάνωση της παρέμβασης και του πολιτικού μας λόγου με βάση τις επεξεργασίες για το Πανεπιστήμιο των αναγκών μας· η αυτοοργάνωση και ο συνεχής κοινωνικός πειραματισμός εντός των Σχολών μας – με την επικοινωνία με τα δίκτυα αλληλεγγύης στις γειτονιές· και συζήτηση γύρω από την επίθεση στο πλαίσιο του επιχειρηματικού Πανεπιστημίου.

Δ. Στο οικολογικό, την ίδια περίοδο, αναδείχθηκαν σημαντικοί αγώνες γύρω από τους ελεύθερους χώρους, τα πάρκα και φυσικά τις Σκουριές. Οι αντιστάσεις που αναπτύχθηκαν σε αυτά τα μέτωπα δεν περιορίστηκαν σε μεμονωμένες διαμαρτυρίες, αλλά συγκρότησαν κινηματικά παραδείγματα με ευρύτερη σημασία.

Οι κινητοποιήσεις γύρω από αυτά τα ζητήματα συχνά συνοδεύτηκαν από συμμετοχικές συνελεύσεις, οι οποίες αποτέλεσαν βασικό εργαλείο οργάνωσης και λήψης αποφάσεων στις τοπικές κοινωνίες και στα οικολογικά κινήματα. Ιδιαίτερη σημασία είχε η έννοια της επανοικειοποίησης, η οποία λειτούργησε όχι μόνο ως πρακτική, ενάντια στη λογική της εκμετάλλευσης, της εμπορευματοποίησης και της αποξένωσης.

Ε. Στο αντιμνημονιακό πεδίο, παρότι υπήρξε έντονη κινηματική δράση και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό όλους τους παραπάνω αγώνες, δεν τέθηκε ουσιαστικά ποτέ το ζήτημα του κοινωνικού μετασχηματισμού. Ήταν μια περίοδος πολύ δυναμική, με τεράστια συμμετοχή και σε στιγμές λαϊκή διαθεσιμότητα.

Αρχίζει με το Μάη του 2010 και την ψήφιση του πρώτου Μνημονίου. Το 2011 κορυφώνεται με τις Πλατείες. Εκεί βλέπουμε μέσα σε μία εβδομάδα ραγδαία μεταβολή – από την αγανάκτηση στην οργάνωση της πολιτικής συζήτησης. Γίνονται συνελεύσεις, μιλούν όλοι και όλες, με σεβασμός σε όλον αυτόν τον κόσμο που έρχεται να επανοικειοποιηθεί την πολιτική, rotation στις παρεμβάσεις, ομάδες εργασίας, φαντασία, πειραματισμός – όλα αυτά με μια μεθοδολογία που είχε χτιστεί και μέσα από τη διαδικασία των Φόρουμ αλλά και από την εμπειρία του Δεκέμβρη.

Μετά, έρχονται το Μεσοπρόθεσμο του 2012, η πορεία ενάντια στην επίσκεψη Μέρκελ και το κλείσιμο της ΕΡΤ το 2013. Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται δίκτυα αλληλεγγύης.

Βασικά στοιχεία είναι η αυτοοργάνωση, ως αίτημα και πρακτική, το αίτημα και οι αγώνες για να σταματήσει η επίθεση, αλλά και ταυτόχρονα να πρέπει να περιγράφουμε και το τι θέλουμε όμως. Θα φέρω ένα παράδειγμα που αγγίζει λεπτές ισορροπίες γύρω από το πανεπιστήμιο: τότε η Αριστερά έλεγε ότι τα πανεπιστήμια έπρεπε να είναι μέσα στις πόλεις για να συνομιλούν με το κοινωνικό και να μην είναι αποκομμένα από την κοινωνική κίνηση – να βρίσκονται μέσα στον κοινωνικό ιστό, να συνομιλούν με την κοινωνία, και οι φοιτητές/ριες να έχει πρόσβαση σε θέατρα, μουσεία, σινεμά – κανείς όμως δεν έλεγε να κλείσουν τότε (άμεσα δηλαδή) τα περιφερειακά τμήματα. Αυτό σημαίνει δηλαδή ένα πρόγραμμα όμως για την Παιδεία, ένας σταδιακός μετασχηματισμός, τον οποίο τον κοινωνείς και τον κοινωνικοποιείς ως αίτημα.

Όλα αυτά δεν είναι για μνημόσυνο, η θύμησις όμως, δηλαδή η ιστορική επισκόπηση βοηθάει να δούμε τι έχουμε κάνει, τι έχουμε καταφέρει και ποιες μεθοδολογίες πέτυχαν και ποιες θα πρέπει να επανεξεταστούν, για να μην ανακαλύπτουμε συνέχεια τον τροχό στην επόμενη στροφή της ιστορίας.

Σας ευχαριστώ!